Özbəkistan və Azərbaycan arasında vahid logistika sistemi formalaşır: iki ölkə yeni nəqliyyat xətləri çəkməkdən daha sürətlə liman infrastrukturunu, dəmir yolu tariflərini və gömrük prosedurlarını uzlaşdırır. Xəzər dənizi su maneəsindən marşrutun birləşdirici halqasına çevrilir, Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı isə Mərkəzi Asiyanın ənənəvi marşrutlardan yan keçərək Avropaya çıxış əldə etdiyi əsas qovşaqlardan biri olur.
Xəzərdə logistika mərkəzi
Özbəkistan və Azərbaycan birgə logistika mərkəzinin yaradılması üçün Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanının yaxınlığındakı ərazini seçiblər. Bu ərazi Azərbaycanın dəmir yolu şəbəkəsi, eləcə də Mərkəzi Asiya, Cənubi Qafqaz və Avropaya uzanan marşrutlarla inteqrasiya olunub. Mərkəz yüklərin konsolidasiyası, saxlanması, konteynerlərin multimodal aşırılması və sürətləndirilmiş gömrük rəsmiləşdirilməsi funksiyalarını yerinə yetirəcək. Özbəkistanın investisiyalar, sənaye və ticarət nazirinin müavini Xurram Teşabayev bildirib ki, layihə yalnız ikitərəfli təşəbbüs kimi deyil, həm də Asiya ilə Avropa arasında qarşılıqlı əlaqəni gücləndirməyə yönəlmiş formalaşmaqda olan Avrasiya nəqliyyat arxitekturasının mühüm elementi kimi qiymətləndirilir.
Layihənin əhəmiyyətini artıran amillərdən biri də tikilməkdə olan Çin–Qırğızıstan–Özbəkistan dəmir yoludur. Teşabayevin sözlərinə görə, bu xətt Çin və Mərkəzi Asiyadan Xəzər istiqamətində yük axınını artıracaq, Bakı limanı isə Orta Dəhliz vasitəsilə yüklərin Avropaya göndərilməsi üçün əsas tranzit qovşağına çevriləcək.
İnstitusional çərçivə
Daşkənddə keçirilən V Beynəlxalq İnvestisiya Forumunda Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyev nəqliyyat-logistika əlaqələrinin inkişafını ayrıca prioritet istiqamət kimi qeyd edib. O, Çin–Qırğızıstan–Özbəkistan dəmir yolu və Transəfqanıstan dəhlizi ilə yanaşı, Xəzər üzərindən keçən marşrutun inkişafını da ölkənin Asiya ilə Avropanı birləşdirən beynəlxalq magistrallar şəbəkəsinə çıxışını təmin edəcək əsas layihələrdən biri kimi dəyərləndirib.
Bununla yanaşı, Azərbaycan, Gürcüstan, Qırğızıstan, Türkmənistan, Türkiyə və Özbəkistanın dəmir yollarını birləşdirən CASCA+ təşəbbüsü də institusional əsas qazanır. 2026-cı ilin iyulunda “Özbəkistan Dəmir Yolları”nın nümayəndələri və digər beş ölkənin tərəfdaşları yükdaşımaların həcminin artırılması və dəhliz üzrə tarif siyasətinin yenidən nəzərdən keçirilməsini nəzərdə tutan altıtərəfli saziş imzalayıblar.
Dəhlizin göstəriciləri
Rəqəmlər də bu dinamikanı təsdiqləyir. Qazaxıstan Nəqliyyat Nazirliyinin məlumatına görə, Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu üzrə yükdaşımaların həcmi 2019-cu ildəki 759 min tondan 2024-cü ildə 4,484 milyon tona yüksəlib. Türk Dövlətləri Təşkilatının qiymətləndirməsinə əsasən, 2025-ci ildə bu göstərici 4,7 milyon tona çatacaq, 2027-ci ilədək isə daha 10% artaraq dəhlizin illik buraxılış qabiliyyətinin 10 milyon tona çatması gözlənilir. 2030-cu il üçün hədəf isə 11,4 milyon ton təşkil edir.
2025-ci ilin yanvar–sentyabr aylarında Azərbaycan ərazisindən 2,65 milyon ton yük daşınıb ki, bu da əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 6% çoxdur. Eyni zamanda, Bakı limanında konteyner aşırmalarının həcmi 40% artıb.
Logistika investisiya istiqaməti kimi
Özbəkistan və Azərbaycanda 5–8 illik investisiya layihələrinə sərmayə yatıran AUIK üçün logistika sənaye, səhiyyə və təhsil ilə yanaşı, əsas qiymətləndirmə istiqamətlərindən biridir. Xəzər logistika qovşağının formalaşması şirkətin investisiya portfelini birbaşa dəyişdirməsə də, yaxın illərdə hər iki ölkədə nəqliyyat və anbar infrastrukturunun qiymətləndirilməsi üçün yeni strateji çərçivə formalaşdırır.
